Bu bölüm, ipek gibi yumuşacık bir parçanın arkasındaki karanlıklarla dolu hikâyeyi ele alalım istedik. Hem Amerikalı hem İngiliz vatandaşı olan müzisyen, yorumcu, söz yazarı ve aktör Billy Idol’un 1983 yılında çıkan “Rebel Yell” albümünün sessiz sakin ama bir o kadar alımlı parçası “Eyes without a face” yani “Yüzü olmayan gözler”in sözlerinde yatan o ağır öyküyü bilmeyenler ve öğrenmek için on dakikası olanlar… “Duydun mu” bu hafta da sizlerle.

William Michael Albert Broad, yani bildiğimiz adıyla Billy Idol 1980’lerin başlarında zaten bir punk/rock yıldızıydı ama “Eyes without a face” onu başka bir yere taşıdı. Aslında İngiltere’deki punk geçmişini bırakarak ve “Ya herrü ya merrü” diyerek Amerika’ya bir pop yıldızı olmaya gitti. “Rebel Yell” albümü ona bu şansı tanıdı. Parçanın kendisi kadar arkasındaki hikâyenin de bu sıçramada rol oynadığı söyleniyor.

“Eyes without a face” adını, 1960 yapımı aynı adlı Fransız korku filminden alıyor.

Pek o kadar normal bir doktordan bahsetmiyoruz yalnız! Film, bir trafik kazasında kendi hatası yüzünden kızının deforme olmuş yüzünü onarmak için masum insanları kesip biçen saplantılı bir cerrahı konu alıyor. Ancak bu çabaların sonucunda ortaya çıkan manzarada kızına ait sadece gözler kaldığı için filmin adı “Yüzü olmayan gözler” olarak konmuş. Kızını değiştirilebilir parçalara sahip bir tür porselen bebek gibi gören babanın kibri ve suçluluk duygusu oldukça etkileyici bir hikâye oluşturuyor. Onu çok sevdiğini iddia etse de aslında kendi kişisel kurtuluşu uğruna onu insanlıktan çıkarıyor.

Billy Idol filmi izledikten sonra, Amerika’da yaşadığı hayatla ilişki kurduğu bu öykünün şarkısını yapmak istemiş ve sağ kolu olarak anılan gitarist Steve Stevens’ın uygun olduğunu düşündüğü çalışmasını kullanmış.

Peki sözler nasıl… Başlangıç şöyle:

Hiç umudum kalmadı,
Bir kötü rüya daha beni yıkabilir,
Evden uzaktayken,
Yalnız olduğunu söylemek için,
Beni telefonla arama,
Aldatmak kolaydır,
Baştan çıkarmak kolaydır,
Ama bu durumdan kurtulmak zordur.

Burada aşkın anlatıcının içinde yarattığı çatışmayı görüyoruz. Belli ki bazı yaşanmışlıklar hayal kırıklığı yaratmış ve artık karşısındaki insanı tanıyamıyor, hatta bu ana kadar yanlış tanıdığını fark ediyor. Kesin olan bir şey var ki anlatıcının karşısındaki kişiye güveni sarsılmış.

Ardından nakarat geliyor…

…

Yani…

Yüzü olmayan gözler (İngilizce ve Fransızca olarak 6 defa)

Anlatıcının sevdiği insandaki ahlaki çöküşe olan tepkisini görüyoruz. Artık o yabancılaşmış biri, tanıdığı kişi değil. Karşısında adeta bambaşka bir yüz var.

Şarkı şu şekilde devam ediyor…

Bütün yalanlara inanarak,
Bu hayali yaşatabilmek için,
Bunca zaman harcadım,
Şimdi bu beni üzüyor,
Gerçeğe karşı öfkelendiriyor,
Bir zamanlar sen olan şeyi sevdiğim için.

Burada kendiyle yüzleşme söz konusu. Karşısındaki kişiyle ilgili yargıları sertleşiyor ve giderek kendine olan kızgınlığı artıyor. Sevgi kalsa da saygı gitmiş. Bu hayatta karşılaştığımız bir şey. Birini sevmeye, özlemeye devam edebiliriz ama ona saygımız kalmadıysa mesafeli dururuz.

Sözlerin üçüncü ve dördüncü kısmında da Steve Stevens’ın harika gitarı eşliğinde rap tarzında şöyle diyor:

Müziği duyunca bir sıvışma fırsatı kollarsın,
Elini başkasının cebine atar, tüyer gidersin,
Bir araba yürüt, Las Vegas’a git,
Ah o jigolo havuzu,
Eyalet sınırının yakınlarında takılıyorum,
Kutsal suyu şaraba dönüştür,
Kafana dik ve iç,
Bir otobüsteyim, psikedelik bir yolculukta,
Cinayet kitapları okuyorum,
Havalı durmaya çalışıyorum,
Seni düşünüyorum, sen o halde oralarda bir yerdesin.

Yorumculara göre burada sembolizmle dolu bir anlatım var. Muhtemelen anlatıcının karşısındaki kişi içinde kumar, cinsellik, hırsızlık olan bir haz dünyasında savruluyor. Anlatıcı ise bulanık bir zihinsel durumda. Dışarıya karşı bir şey yokmuş gibi görünmeye çalışıyor ama aslında hala sevgiliyi düşündüğü karmaşık bir durum. Tam burada üç kere “Duanı et,” diyerek sevgiliye, yaklaşan sonuçlara hazır olması mesajını veriyor.

Sözlerin sonundaysa şunlar var:

Şimdi gözlerimi kapıyorum,
Ve nedenini merak ediyorum,
Senden nefret etmiyorum,
Artık yapabildiğim tek şey,
Bir zamanlar canlı ve yepyeni olan,
O şeyi sevmek,
Ama artık gözlerinde yok,
Bunu anlasam iyi olacak.

Parçanın aldatılma, yabancılaşma ve karanlıklarla giden sözleri son kısımda kişisel bir hal alıyor. Gözlerini kapayıp her şeyi yeniden düşündüğünde belki olanları gerekçelendiremiyor ama sevgiliden nefret de etmiyor. Yine de kopuş gerçekleşmiş ve artık sadece geçmişte kalan sevgiliyi seviyor. Ancak sevgilinin gözlerinde artık o duygu yok ve anlatıcı bunu kabullenmenin en doğrusu olacağının farkında.

Bu arada parçanın sonunda tekrarlanan nakarata şu da ekleniyor:

İnsana özgü hiçbir zarafetin yok,
Sen yüzü olmayan gözlersin,
Ne büyük bir insanlık israfı,
Sen yüzü olmayan gözlersin,
Ve artık her şey daha da kötüleşiyor.

Tepki gerçekten çok büyükmüş değil mi?

Tıpkı sizler gibi benim de iki detay dikkatimi çekti.

Birincisi, sözlerin filmin konusuyla ilgisi yok. Peki, bu bir aşk şarkısı mı? Billy Idol’un amacı bir aşk şarkısı yazmak olmamış. Hatta, 1980’lerin yapmacık aşk şarkılarıyla dolu olduğunu düşündüğünden tam tersini istemiş. 2014’te yayınlanan otobiyografisi “Dancing With Myself”te sözlerin aslında sevgilisi Perri Lister ile ilgili olduğunu söylemiş. Şöyle diyor: “İnsanlara ‘Eyes Without a Face’in bir cinayet şarkısı olduğunu söylerdim. Acaba benim yaramazlıklarımın ve sadakatsizliğimin yavaş yavaş aşk hikayemizi öldürdüğünün farkında mıydım… Belki de nihai ayrılığımızı tahmin ediyordum.”

Parçaya Perri Lister ile birlikte o günlerde başladığı Amerika yaşantısı da ilham vermiş. Los Angeles’tayken Time Dergisi’nde canavar Nazi doktoru Josef Mengele’nin hayatıyla ilgili bir makaleye rastlamış. Mengele’nin yüzsüz insan yaratma takıntısını, modern yabancılaşmayla paralel görmüş. Toplumun canavarları nasıl maskelediğini, gözlerin içi boş, kimliksiz baktığını veya aşkın insanı nasıl savunmasız bırakabileceğini düşünmüş.

Ve elbette korku filmlerine olan ilgisi de onu “Eyes Without a face” filmiyle tanıştırınca parça ortaya çıkmış. Yorumculara göre sözlerde filmle benzer imgeler kullanılmış. Modern romantizm, insanlığın yok oluşu, dünyanın acımasızlığı…

Takıldığım ikinci detay, anlatıcı sözlerde sevgiliyi suçlar gibi görünürken Billy Idol’ın açıklamalarında ilişkinin bitişini kendi hatalarına bağlamış olması.

Bazı yorumcular, filmde kız çocuğunun yüzü olmayan gözler haline geldiğini, doktorunsa gözleri olmayan yüz haline geldiğini belirtiyor. Kendini, ailesini ve zavallı kurbanlarını kendi yaşadığı körlüğün karanlığına çekiyor. Çektiğimiz acılar bizi de doktor gibi yaptı. Şarkıdaki sevgili yüzü olmayan gözleri temsil ederken anlatıcı da gözleri olmayan yüz haline geldi. Bir zamanlar kusursuz olan aşk için bugün suçluluk duygusuyla boğuşan anlatıcı gerçeklerle yüzleşti.

Bir başka yoruma göreyse yüzü olmayan gözler aslında anlatıcının kendisine ait. Anlatıcının artık bir maskesi var ve sadece delici bakışlarıyla gözleri görünüyor.

Haydi biraz da parçayla ilgili ilginç birkaç notu aktaralım.

“Eyes without a face”in video klibinden çok klibin çekimi sırasında yaşananlar dikkat çekici. Şöyle ki, sis makineleri, aydınlatmalar ve ateş arasındaki çekimler oldukça uzun sürmüş ve çekimlerin bitiminde Billy Idol ve ekibi bir konser için Tucson’a gitmiş. Gözlerinde hala video çekiminden kalan lensler olduğu halde bir üniversitenin çimlerinde uyuyakalmış. Polisin ona silah doğrultarak ve çimenlerin serserilerin yatağı olmadığını bağırarak uyandırmasıyla kâbus başlamış. Polis ikna edilmiş ve sorun olmaktan çıkmış ama Billy Idol’un gözlerine yapışmış olan lenslerin verdiği acı dayanılmazmış. Hemen hastaneye kaldırılmış. Durum o kadar ciddiymiş ki konser iptal edilmiş. Idol, İki gün boyunca gözlerinde bandajla hastanede yatmış. Klip çekimleri yüzünden neredeyse gözleri olmayan yüze dönüşüyormuş.

Parçanın nakaratında İngilizcesinin yanında Fransızcası da geçen “Yüzü olmayan gözler” vokalini kim yapmış dersiniz? Evet, Billy Idol’un o meşhur sevgilisi Perri Lister… Yani “Lex yeux sans visage – le z-yö san vizaj” kısmı Lister tarafından söyleniyormuş.

Son bir not… ‘Vibraslap’ adı verilen Afrika kökenli bir vurmalı çalgının sesini parçanın tamamında duyabiliyorsunuz. Bu çalgı, eşek (ve benzeri hayvanların) kurutulmuş çene kemiğinden yapılıyormuş ve çene kemiğinin sesini taklit ediyormuş.

Bu hafta, anlatıcının hangi tarafta olduğu yorumcudan yorumcuya göre değişen ve nihayetinde kararın dinleyiciye kaldığı 1980’lerden bir parçayı inceledik. “Eyes without a face” 1980’lerin aşırılığa meyilli ve gösterişli aşk kavramının tersine fazla karamsar ama dinlemesi yumuşacık bir parça.

Elbette herkes bu sözlerde farklı şeyler bulacaktır. Bu parçanın bana sordurduğu soru şu: Sevdiğiniz birini affetme sınırınız nerede biter? Evet… Bu hafta da sorumuzu ortaya koyduk ve gidiyoruz.