Bu bölüm biraz gevşeyelim, eskilere, oldukça eskilere gidip şöyle insana sevmenin tarifini yeniden yaptıracak kadar güçlü bir aşk parçasının sözlerine bakalım dedim. Josef Ira Dassin, yani Joe Dassin’in 1975 tarihli “Le Costume Blanc (Lö Costumö Blon)” albümünde yer alan “Et si tu n’existais pas (E si tü negsiste pa)” insana içli içli seslenirken ne anlatıyor? Sözlerin gücü nereden ileri geliyor? On dakikası olan ve merak edenler için “Duydun mu” bu hafta da sizlerle.

“Et si tu n’existais pas (E si tü negsiste pa)” Fransızca bir parça ama ne yazanı ne söyleyeni Fransız. Parça İtalyanca “Oasis” isimli bir şarkıdan esinlenerek İtalyan sanatçılar tarafından yapılmış. Sözler Vito Pallavicini’ye beste ise Pasquale Losito ve evet, Toto Cutugno’ya ait. Parçayı grupları olan Albatros için tasarlamışlar ama kısmette Joe Dassin’in söylemesi varmış. Peki bu nasıl olmuş? Araştırmamda iki açıklamaya rastladım. Bir kaynağa göre Toto Cutugno “Et si tu n’existais pas (E si tü negsiste pa)”ı Joe Dassin’e yakın arkadaşlıklarına dayanarak vermiş. Başka bir kaynağa göreyse Joe Dassin’in yapımcısı Jacques Plait (Jag Ple) parçayı duyduğunda tam Dassin’e göre olduğunu düşünmüş ve haklarını satın almış; sözler de Fransızca uyarlanmış. O günlerde de dünya bugünkü gibi insanın babasını tanımayacağı kadar vahşi bir yer miydi yoksa dostluk için böyle hora geçen şeylerin yapılabildiği zamanlar mıydı bilmiyorum. Karar sizin.

Diğer taraftan, Joe Dassin Fransız olmayan bir Fransızca müzik ikonu olarak biliniyor. Kendisi New York doğumlu ve gayet Amerikalı bir sanatçı. Babası ünlü yönetmen Jules Dassin Hollywood tarafından kara listeye alınınca Avrupa’ya göç etmişler ve kusursuz Fransızcası, entelektüel birikimiyle kendini sanat dünyasına kabul ettirmesi zor olmamış. Peki, parçanın bugüne kadar gelen ünlü Fransızca versiyonu için Pierre Delanoë (Pier Dölanoe) ve Claude Lemesle (Klod Lömeyl) tarafından yazılan sözlerinde ne diyor? Haydi oraya bakalım.

“Et si tu n’existais pas (E si tü negsiste pa)”, sevdiği kadın olmasaydı hayatının nasıl olacağını hayal eden bir adamın anlatısı. Onsuz var olmanın bir nedeni olmayacağını ve onsuz bir dünyada her şeyin anlamsızlaşacağını söylüyor.

Sözler şöyle başlıyor…

Eğer sen olmasaydın,
Söyle, ben niye var olacaktım?
Sensiz bir dünyada umutsuz ve pişmanlık duymadan,
Başıboş gezinmek için mi?

Daha girişte anlıyoruz ki burada tüm varoluşunu sevdiğine bağlamış olan bir adamın kara sevdası söz konusu. Parça boyunca bunu farklı yollardan anlatıyor. Bana göre en etkileyici olan anlatım ise şu…

…

Yani;

Eğer sen olmasaydın,
Aşkı ben yaratmaya çalışırdım,
Parmaklarının arasında,
Günün renklerinin doğduğunu görüp,
Onlara erişemeyen bir ressam gibi.

Sözlerin devamında adamın artık bir başkasını sevmesinin ihtimal dışı olduğunu iyice anlıyoruz. Aşkını öyle bir seviyede ve öyle bir tonda anlatıyor ki dinleyicinin ister istemez “Allah bunları ayırmasın” diyesi geliyor. İşte o anlatım…

Eğer sen olmasaydın,
Söyle ben kimin için olurdum,
Kollarımda asla sevmeyeceğim,
Uyuyakalmış geçici kadınlar.

Eğer sen olmasaydın,
Ben sadece bu gel-gitli dünyada,
Diğerleri gibi bir nokta olurdum,
Kendimi kaybolmuş hissederdim,
Ve ihtiyacım sen olurdun.

Eğer sen olmasaydın,
Söyle ben nasıl olurdum,
Kendim gibi olmaya çalışırdım,
Ama gerçek olamazdım,

Eğer sen var olmasaydın,
Sırf seni yaratabilmek ve,
Seyredebilmek için,
Hayatın sırrını çözmeye çalışırdım.

Görüldüğü gibi, imkânsızı yapmaya çalışarak aslında sevgilisi olmasaydı tek seçeneğinin hiçlik olduğunu vurguluyor.

Gelelim bu aşk parçasıyla ilgili birkaç ilginç nota.

“Et si tu n’existais pas (E si tü negsiste pa)”, Joe Dassin’in babasının sol görüşe sahip bir yönetmen olması nedeniyle Sovyetler Birliği ve tüm Doğu Bloku coğrafyasında büyük ilgi görmüş. Parça, Soğuk Savaş döneminde SSCB’de resmi olarak basılan Batı kültürüne ait çok az sayıda eserden biri olarak geçiyor.

Bu arada, Joe Dassin’in çok dil bilen bir sanatçı olması nedeniyle parça sadece Fransızca ve İngilizce değil, Almanca, İspanyolca, İtalyanca ve Yunanca dillerinde de basılmış ve bu lisanların konuşulduğu coğrafyalarda da çok sevilmiş.

Joe Dassin, 1980 yılında henüz 41 yaşındayken kalp krizi sonucu hayatını kaybetmesine rağmen şarkının büyüsü bitmemiş. Yıllar sonra ünlü Fransız şarkıcı Hélène Ségara (İlen Seghara), teknolojiyi kullanarak Joe Dassin’in orijinal ses ve görüntü kayıtlarıyla muazzam bir sanal düet gerçekleştirmiş. Ségara (Seghara) bu proje için “Kendimi hiç yalnız hissetmedim, bu şarkı zamanın ötesinde,” ifadesini kullanmış.

Parça, dünya çapında defalarca kez yeniden yorumlanmış. Ancak, en dikkat çekici olanlardan biri punk müziğin önemli isimlerinden Amerikalı asi rockçı Iggy Pop’un 2012 yılında parçayı tamamen Fransızca ve pürüzsüz bir bariton sesle yorumlaması olarak gösteriliyor.

Son bir not…

“Et si tu n’existais pas” (E si tü negsiste pa), çıktığı günden bugüne kadar tüm dünyada ilan-ı aşk için en çok kullanılan parçalardan birisiymiş. Açıkçası bu bilgi beni hiç şaşırtmadı.

Bu hafta tatlı melodisi ve Fransızların derinlerde gezen aşk anlayışını son derece şiirsel bir ifadeyle yansıtan ikonik bir şarkıyı inceledik. Aşk gibi evrensel bir duygunun hissedilmesi ve yaşanmasının coğrafyaya veya milletlere göre farklılaştığına dair görüş tartışılır. Ancak, getirebileceği acıyı ve yıkımı unutmadan insan hayatına kattığı anlamı ve hayattaki itici gücünü de inkâr edemeyiz. Parça bunu negatif yönden, yani ‘ya o sevgili olmasaydı’ bakış açısından anlatıyor ve varoluş kavramını doğrudan aşkla eşitliyor.

Acaba bu yaklaşımla ilgili olarak siz ne düşündünüz? “Aşk diye bir şey yoktur,” veya “Bu da bir şey mi,” şeklindeki iki uç arasında bir yerlerde olabilirsiniz. “Sonuçta hepimiz toprak olacağız,” gibi serinkanlı bir yaklaşım sergileyebilir veya “Böyle aşk kaldı mı,” diye sorabilirsiniz. Hepsi de bir olasılık elbette… Yeter ki “Ya benimsin ya toprağın,” olmasın!

Sonuçta kendinizi bu yelpazenin neresinde görüyor olursanız olun sevginin yıkıcı tarafını değil, itici tarafını yaşadığınız günler geçirmenizi diliyor ve haftaya başka bir parçayla buluşmak umuduyla bu bölümü de bitiriyoruz…