Bu hafta sizleri 1970’lerin başına götürüyoruz ve müziğe başka türlü yaklaşılan o dönemin enteresan hikâyesi olan parçalarından birini inceliyoruz. İngiliz rock grubu The Who’nun 1971 tarihli albümü “Who’s Next”in ünlü parçası “Behind blue eyes” her insanın göründüğünden farklı olabileceğini kötü bir insanın gözünden ortaya koyması bakımından ilginç. Evet… Beraberinde getirdiği düşünce ve tartışmalarla bu parçayı anlatacağımız “Duydun mu” başlıyor.

“Behind blue eyes”ın yazılmasına yol açan olay 9 Haziran 1970’te Denver’da, grubun son albümü “Tommy”nin turnesinde bir konserde meydana gelir. Grubun şarkı yazarı ve baş gitaristi Pete Townshand kadın bir hayranın cazibesine fazlasıyla kapılır ama aralarında hiçbir şey geçmez. Çünkü Townshand, öğretisini takip ettiği Hintli guru Meher Baba’nın ahlaki çizgisini izlemektedir. Buna göre gerçek hayat bir yanılsamadır ve ilahi olana ancak gerçek bilinç yoluyla ulaşılabilir. Meher Baba, uyuşturucu kullanımını ve cinsel ilişkiyi Tanrı’yı ​​idrak etme yolculuğundan sapmalar olarak görür.

Pete Townshand konserden odasına yalnız gider. İradesini sonuna kadar zorlamıştır. Aslında bu çelişkili durum onun tüm hayatını ve sanatını şekillendiren bir durumdur. Odada kendince bir dua (evet doğru duydunuz, dua) yazar. O duadaki “Yumruğum sıkıldığında onu kırıp açın,” dizesi daha sonra “Behind blue eyes”ın sözlerinde yer alacaktır.

Ancak, parçanın hikâyesinin başka bir boyutu daha var. Grubun 1969 tarihli albümü “Tommy”nin devamı niteliğindeki “Lifehouse”, yani “Yaşam Evi” projesi… Lifehouse, bir rock opera projesiydi. Sadece bir albüm değil, filmi de olması planlanan proje, okuduğumda bana Pink Floyd’un “The Wall”unu çağrıştırdı. Proje özetle, Hintli gurunun felsefesine bağlı olan Pete Townshand’in, müziğe uyumun hayata uyumu kolaylaştırdığına olan inancıyla kurduğu fütüristik bir senaryodur. Biraz 1984 biraz Matrix unsurları taşıyan senaryo çok özetle şöyle…

Gelecekte bir zamanda insanlar müzik dahil tüm eğlence imkanlarının ellerinden alındığı zalim bir hükümet tarafından baskı altında tutulurlar. İnsanlara bir şekilde yapay gerçeklik verilir. Bu dayatmaya karşı çıkanlar ormanda müziğe tutunarak ilkel de olsa yaşamaya devam eder. Hikâyenin baş kahramanı Bobby, hükümetin ana bilgisayarına (the Grid) girerek insanları Lifehouse adlı rock ‘n roll etkinliğine davet eden bir bilgisayar korsanıdır. Bu etkinlik Grid’in kibirli yöneticisi Jumbo tarafından tongaya düşürülerek engellenmeye çalışılır.

İşte “Behind blue eyes” bu projenin temel şarkısıdır. Pete Townshand parçanın, baskılar ve ayartmalar nedeniyle yanlışlar yapan öfkeli karakter Jumbo tarafından söylendiğini, Jumbo’nun daha sonra zalim rejimin farkına vararak pişmanlık duyduğunu ve sözlerin onun bakış açısını yansıttığını söyler. Yani Jumbo aslında kötü şeylere zorlanmış iyi bir adam olduğunu düşünmektedir. Townshand daha sonra bu defa sözlerin, Tommy’nin yanında mücadele eden ama daha sonra ona ihanet eden Brick karakterinin kendi değer sistemini ortaya koyduğu cümleler olduğunu söyler.

Her iki durumda da “Behind blue eyes” koşulların yanlış şeyler yapmaya zorladığı insanların ağzından, kötünün göründüğü kadar saf kötü olmadığını anlatmayı amaçlamakta.

Lifehouse projesinin akıbetini sonraya bırakarak sözlere geçelim…

Sözler grubun vokalisti Roger Daltrey’in harika sesinden duyduğumuz şu vurucu cümlelerle başlar…

Kimse mavi gözlerin ardında kötü adam olmanın,
Ve üzgün adam olmanın nasıl bir şey olduğunu bilmez,
Kimse nefret edilmenin ve kaderinin sadece yalan söylemek olmasının,
Nasıl bir şey olduğunu bilmez.

Burada etik ve kimlik arasında sıkışmış ve dışlanmış bir adamın mücadelesi var. Masumluğu ve çekiciliği sembolize eden mavi gözler burada maske. Herkesi baktırıyor ama arkasında hem kötülük hem üzüntü var. Bir zıtlık söz konusu. Yani kötülük bir tercih değil kader gibi. İnsanlar bunu bilmeden yargılıyor.

Sözlerin devamı parçanın nakaratı. Şöyle diyor…

…

Yani;

Ama hayallerim vicdanımın göründüğü kadar boş değil,
Saatlerim var, sadece yalnızım,
Aşkım, asla geçmeyen bir intikamdır.

Kötü diye düşündüğümüz kişinin nakaratta herkes gibi hayalleri olan bir kişi olduğunu anlıyoruz. Yalnızca bitmeyen bir yalnızlık içinde. Sevgi, koşulların onu soktuğu intikam hissinin gölgesinde kalmış durumda.

Sözlerin ikinci kısmında bir yüzleşme söz konusu. Şöyle…

Kimse benim gibi bu duyguları yaşamanın ne olduğunu bilmiyor,
Ve bunun sorumlusu sensin,
Kimse öfkesini benim kadar sert yansıtmıyor,
Acım ve kederim dışarıdan görünmüyor.

Dışlanarak içine itildiği yalnızlığa bir sorumlu arıyor. Sorumlusu sensin derken kimi kastediyor bilinmez ama belli ki yoğun bir bastırma ve maske ardına gizlenme söz konusu. Ardından gerçek iç yüzünü ortaya koyan istekler gelir…

“Yumruğum sıkıldığında, kendimi kaybetmeden ve kullanmadan önce onu kırarak aç,” diyerek öfkesine yenilerek çevresine zarar vermesinin önüne geçilmesini ister. “Gülümsediğimde kahkahaya dönüşmeden ve bir aptal gibi davranmadan önce bana kötü haberler verin,” diyerek mutlu olduğu ender anlarda kırılgan görülmemek ister. “Kötü bir şey yutarsam parmağınızı boğazıma sokun,” diyerek nefrete ve kötü düşüncelere teslim olmamak için yardım ister. “Eğer titrersem bana bir battaniye verin, beni sıcak tutun, ceketinizi giymeme izin verin,” diyerek de maskenin altında yardım çığlığı atan, kabul görmek isteyen insanın görülmesini ister.

Haydi parçayla ilgili notlara geçelim…

Eğer gerçekleşebilse ana tematik parçası “Behind blue eyes” olacak olan Lifehouse projesi maalesef lojistik nedenlerle hayata geçmemiş. Ancak, Pete Townshand proje için hazırladığı parçaların bir projeye ihtiyaç duymadığına ikna edilince parçalar 1971 tarihli “Who’s Next” albümünü oluşturmuş. Bu arada, sanatçı 1999’da projeyi bir radyo oyunu olarak sunmuş.

Parçanın çok sayıda cover’ı yapılmış. Sherly Crow, Susan Vega, Bruce Dickinson isimleri dikkat çekiyor ama en ses getiren cover 2003’te Limp Bizkit tarafından yapılmış. Sözlerde bazı değişikliklerin yapıldığı bu cover ayrıca 2003 yapımı Gothica filminde kullanılmış. Video klipte filmde oynayan Halle Berry ve grubun solisti Fred Durst rol alıyor.

Bir ilginç not… The Who’nun vokalisti Roger Daltrey’in parçayı adeta yaşayarak okumasının arkasında, kayıt için stüdyoya geldiği günün sabahında köpeğinin bir araba tarafından ezilip ölmesinin verdiği üzüntü yatıyormuş.

Son bir not… Hem Pete Townshand hem de Roger Daltry’nin gözleri mavi. Ancak bu, parçanın tamamen otobiyografik, yani bu ikisiyle ilgili olduğunu gösterir mi? Townshand şöyle diyor: “Bu parça güçlü olmanın ne kadar yalnızlık verici olduğunu göstermek için yazıldı.” Anlaşılan göz renkleri tesadüfmüş.

Ne düşündüğünüzü tahmin ediyorum. Yine de Jumbo ve Pete Townshand’in kesiştikleri bir nokta var. Bence de hayatın baştan çıkarıcı anları ve bu anların yarattığı hayal kırıklığı bu iki karakteri yakınlaştırıyor. O yıllarda “The Who”nun popülaritesi tavandaydı ve başarının bir getirisi olarak Townshand’in etrafında çok sayıda ayartıcı belirmeye başlamıştı. Bununla birlikte, takip ettiği ahlaki kodlar onu yoldan çıkmaya direnmeye itiyordu. Hayatı boyunca bu mücadeleyi verdiği söyleniyor. Belli ki bu gerilim sanatının da yönünü çizmiş.

Kendi sözleriyle dinleyelim… “Ben kötü bir adam ya da üzgün bir adam değilim; en azından öyle düşünmüyorum. Son zamanlarda, kişisel olarak önemsediğim sözleri ve yükümlülükleri yerine getirme konusundaki aciliyet duygum ve samimi arzum yanlış yorumlandı. Hala bununla başa çıkmaya çalışıyorum. Nefret güçlü bir kelime, ama bu yanlış algıdan nefret ediyorum. Bu yüzden ne yazık ki, bazen kendimi bir adada yaşıyormuş gibi hissediyorum.”

Eski tartışmadır. İnsan kötü mü doğar yoksa sonradan mı kötü olur?  “Behind blue eyes” bu soruyu düşündüren bir parça. Bazen koşullar insanı gerçekte olduğu kişinin dışında biriymiş gibi davranmaya zorlayabilir. Akıl ve zayıflık arasındaki bu çatışma, ip üstünde yürüyen insanın düşmemek için bulmak zorunda olduğu dengeyi hatırlatmıyor mu? Asıl meseleyse şu… Acaba herkes kendi yürüdüğü ipi geçebiliyor mu?

“Behind blue eyes”a göre işte bu noktada taktığımız maskeyi önce kendimizleyken çıkarmak ve kendimize karşı dürüst olmak gibi zor bir görevimiz var.

‘Kötülük’ dendiği zaman, çocukluğunuz, yetişkinliğiniz fark etmez hayatınızın herhangi bir noktasından veya tarihten, masallardan bile olabilir, aklınıza gelen ilk yüzü ya da karakteri düşünün. Acaba koşullar onu bu kişi olmaya itmiş olabilir mi? Aslında böyle olmanın içten içe ona da keder verdiği olasılığı bizi farklı düşünmeye iter mi? Karar sizin…

Haftaya yeni bir parça yeni anlamlarla buluşmak dileğiyle hoşça kalın.