Genelde müzik, özelde rock sevenlerin altın listesinde olan bir parça ile karşınızdayız bu kez. Bir duman nasıl suyun üzerine çöker? Çöktüyse neden bir parçaya konu olur? Haydi oldu, nasıl olur da senelerce dinlenecek kadar sevilir?

Efsanevi İngiliz rock grubu Deep Purple’ın “Smoke on the water” isimli parçasının arkasındaki hikâyeyi merak edenler için yaptığım küçük araştırmanın sonuçlarını öğrenmek isteyenlerin on dakikalarını talep ediyor ve hikâyemize başlıyorum.

Deep Purple’ın imza parçası olarak gösterilen “Smoke on the water”, grubun 1972 tarihli stüdyo albümü “The Machine Head”de yer almıştı ve parçanın hikâyesi gerçek bir olaya dayanıyordu. Parçanın bir özelliği de “riff” adı verilen gitar temasının rock tarihinin en iyileri arasında gösteriliyor olması.

Peki parçanın ortaya çıkışının arkasındaki olaylar neler?

1971 Aralık ayına gidiyoruz… İsviçre’nin Montreux kentinde bulunan bir casinonun kışlık bakımının yapılmasından hemen önce düzenlenen son organizasyonda, bir rock konserindeyiz. Konser, Amerikalı şarkıcı Frank Zappa ve grubu “The Mothers of Invention” tarafından veriliyor. Konserin izleyicileri arasında bulunan Deep Purple ise bir gün sonra casino kapanır kapanmaz orada yeni albüm için kayda girme planı yapmakta.

Haydi biraz gereksiz bilgi verelim… Seveni kadar sevmeyeni de olan Frank Zappa kasıtlı olarak kışkırtıcı ve agresif tarz benimseyen bir müzisyen. Canlı gösterilerinde de bunu sergilemekten çekinmiyor ama bu kez İsviçre’de işler biraz kontrolden çıkmış gibi görünüyor.

Konserde her şey normal giderken “King Kong” isimli parçanın sintisayzır solosu sırasında bir seyircinin, özel bir ağaç olan hintkamışı ile kaplı tavana doğru işaret fişeği tabancasını ateşlemesi sonucu tavan alev alır. Çıkan yangında can kaybı olmaz ama casinonun tamamı ile The Mothers of Invention’un ekipmanı yok olur. Yangının can kaybına neden olmamasının birkaç nedeni vardır. Öncelikle gösteri öğleden sonra başlamıştır, oditoryumda sandalye yoktur ve baterist Ansley Dunbar’ın davullarının arızalanması kalabalığın önemli bölümünün ayrılmasına neden olmuştur.

Ertesi gün tam da o casinoda kayıt yapmayı planlayan Deep Purple, mekânın yanması üzerine kayıt için kiraladıkları Rolling Stones’un gezici stüdyosunu şehirdeki bir başka casinoya götürür. Ancak, orayı da komşuların gürültüden şikâyet etmesi üzerine polis kapıya dayanır. Evet doğru duydunuz, “Smoke on the water”ın kaydı sırasında polis kapıyı çalmıştır. Polisin kapıyı açan grup elemanlarına “Gidin başka yerde metal olun” dediği de rivayetler arasında.

Bunun üzerine grup şehrin dışında bulunan boş Grand Otel’e gider. “Smoke on the water” orada tamamlanır.

Parçanın albüme dahil edilişi ile ilgili farklı notlar var ama anladığımız kadarıyla “Smoke on the water” aslında albüm için hazırlanmış değil. Albümün bitmesine yakın bir anda yazılan parça bir gün önceki yangının Geneva Gölü üzerinde oluşturduğu dumandan esinlenerek ortaya çıkmış. Fikir grup üyelerinden Roger Glover’a ait. Glover daha sonra şarkının isminin nasıl aklına geldiğini şöyle ifade ediyor: “Ertesi sabah odamda yalnızdım ve dudaklarımda o kelimelerle uyandım ve onları boş bir odaya söyledim. Sonra gerçekten uyandım ve ‘Az önce ne dedim? Suyun üzerinde duman mı?’ dedim. Ne anlama geldiğine dair hiçbir fikrim yoktu.”

Parçanın sözlerini ise gene grup üyelerinden Ian Gillian yazmış. Girişteki meşhur gitar teması ise Ritchie Blackmore tarafından çalınıyor. Bu arada söz konusu Geneva Gölü’nün diğer adının da Lac Leman olduğunu belirtirsek Cenevre’yi bilenler için daha aydınlatıcı oluruz diye tahmin ediyorum.

Sözler tamamen az önce anlattığımız olaylara dayanıyor.

Hepimiz Cenevre Gölü kıyısındaki Montreux’ye geldik,
Mobil kayıt yapmak için.
Çok vaktimiz yoktu.
Frank Zappa ve Mothers o çevredeki en iyi yerdeydiler,
Ama elinde işaret fişeği olan aptallar her yeri yaktı.
Suyun üzerinde duman, gökyüzünde ateş…

Hatta şarkının ilerleyen bölümünde kendilerini kayıt için Grand Otel’de bulmaları ve ortamı kayda uygun hale getirmelerine kadar tüm detaylara yer veriliyor.

Kendimizi Grand Otel’de bulduk.
Boş, soğuk ve çıplaktı.
Ancak Rolling Stones’un aracı hemen dışardaydı.
Müziğimizi yapmak üzere.
Birkaç kırmızı ampul ve eski yatak ile,
Terleyecek bir ortam hazırlamıştık.

Ian Gillian bunun ne anlama geldiğini şöyle açıklamış: “Otel çok aydınlıktı, bu yüzden aydınlatma sorununu çözmek için kırmızı ampuller takıldı. Bir diğer sorun da akustikti. Bu yüzden ses emici olarak da şilteler kullanıldı ve doğaçlama bir yalıtım sağlanmış oldu.”

Şarkı sözlerinde geçen “funky (acayip) Claude”, yangın sırasında seyircilerin kurtulmasında büyük çaba harcayan Montreux Caz Festivali’nin yönetmeni Claude Nobs’muş.

Parçanın son kısmında şöyle der:

…

Yani…

Bundan ne çıkaracağımız önemli değil,
Evet biliyorum, biliyorum bunu hiç unutmayacağız.

Gerçekten de bir trajediden unutulmaz bir parça çıkmış.

Önceden söylediğim gibi, araştırmamda parçanın albüme girişi ile ilgili iki farklı hikâyeye rastladım. Birincisine göre parça aslında albümde yer almamak üzere Claude Nobs’a sürpriz amaçlı hazırlanmış bir parça imiş. Ancak Nobs, bir akşam yemeğinde bu parçanın albümde yer almamasının delilik olacağını söylemiş ve parça albüme dahil edilmiş.

İkinci hikâyeye göre ise albümün bitmesi ile birlikte planlanan sürenin 7 dakika gerisinde kalındığı anlaşılmış ve ‘öylesine’ hazırlanan bu parça dolgu olarak albüme konmuş. Ve birçok ünlü parça gibi aslında bu kadar meşhur olması beklenmemiş.

Deep Purple, bu olay ve “Smoke on the Water”ın uluslararası bir hit haline gelmesi sayesinde adı geçen kasabayla kalıcı bir bağ kurmuş. Hatta şarkı Montreux’daki göl kıyısında bulunan bir heykelle de onurlandırılmış. Heykel, Queen’in solisti Freddie Mercury’nin heykelinin hemen yanında, üzerinde grup ve şarkının adlarıyla ünlü temasının notaları da görünecek şekilde tasarlanmış. Ancak heykel, 2017’den beri orada değilmiş. Montreux’da bu parçaya adanmış tek sembol, “Machine Head” albümünün kısmen kaydedildiği koridorların bulunduğu eski Grand Otel’de arka girişin dışına yerleştirilen küçük bir plaketmiş.

Bir ilginç not daha var… O da, parçanın temasının Ludwig van Beethoven’ın 5. Senfonisi’nin ters çevrilmiş bir yorumu olduğunun ve Ritchie Blackmore’un “O’na çok borcum var” dediğinin iddia edilmesi.

Sonuç olarak, hit parçaları diğerlerinden ayıran nedir? Sözleri mi, ezgisi mi, yorumlanması mı? Yoksa bir parçaya hit ruhunu veren tüm bunların kombinasyonu mudur?

Sözlere daha yakından bakınca “Smoke on the water” size ne düşündürdü?

Öncelikle, bu kadar sevilen parçaların çıkış noktalarına baktığımızda genelde kimsenin hit olmalarını beklememesi sizlerin de dikkatini çekiyor mu? “Smoke on the water” bunun tipik bir örneği gibi.

Elbette, sözleri inceledikten sonra, sevgi, adalet, ahlâk… aklınıza gelebilecek ne kadar insani değer varsa hiçbiri hakkında bir mesaj kaygısı taşımayan, tarihin bir noktasında meydana gelmiş bir yangınla başlayan olaylar dizisini bir tarihçi gibi anlatmakla yetinen bu parçaya bakış kişiden kişiye değişir.

Belki sizin nazarınızda sözlerin içeriği şarkının ünü ile boy ölçüşemedi ve hayal kırıklığı yarattı.

Kim bilir, belki sözlerden yoruma kadar tüm bileşenlerin yeterli olduğunu ve sizi yakaladığını düşünüyorsunuz.

Belki de herkesin başından günlük hayatta irili ufaklı bir sürü olaylar geçtiğini, bu olaylarda bir sürü insanın rol aldığını ama tüm bunlardan sadece sanatçıların ortaya bir “Smoke on the water” çıkarabildiğini düşündünüz ve parçayı daha bile sevdiniz.

Galiba maharet, insanlığa zamanlar üstü mesajlar vermeden de hepimizin gözünün önünde olan bitenden böyle bir parça meydana getirebilmekte.

Nasıl düşünürseniz düşünün, lütfen bir sonraki programa da beklendiğinizi biliniz diyor ve yeni bir parçanın hikâyesinde görüşene kadar herkese güzel günler diliyorum sevgili ‘Duydun mu’ dinleyicileri.

Hoşça kalın…