“Şimdi onunla olmuyor onsuz mu oluyor?… Tersine, onsuz olmuyor, ille o mu lazım? Yok, öyle değil, ne onunla ne onsuz oluyor! Hayır, hayır, bak ‘yaşayamam’ değil ‘yaşarım’ diyor, yani onunla ya da onsuz fark etmez.”

Ünlü İrlandalı grup U2’nun “With or without you” isimli parçada nasıl bir denklem kurduğunu senelerce tartıştık. Sizce de senelerin bu gizem perdesini indirmenin vakti gelmedi mi?

Evet, bu aydınlanmaya on dakikasını ayırabilenler için “Duydun mu” başlıyor.

Parça, grubun 1987 tarihli beşinci stüdyo albümü “the Joshua Tree”de yer alıyor ve 16 Mart 1987 tarihinde albümün ilk single parçası olarak piyasaya çıkmış, ardından büyük başarı elde etmiş ve bugün artık bir rock klasiği olarak müzik tarihine geçmiş.

“The Joshua Tree” deyip geçmeyin. U2’nun kariyerinde iki kısım olduğunu belirten müzik yorumcuları, U2’yu “the Joshua Tree” öncesi ve sonrası diye ikiye ayırıyorlar.

“With or without you” aslında grupça demo olarak hazırlanmış ama beğenilmemiş. 1986’da albüm için çalışırken yeniden gündeme gelmiş. Gönülsüz olsa da üzerinde biraz daha çalışılmış. Grubun solisti Paul David Hewson, yani bilinen adıyla Bono parçayı bir arkadaşına göndererek üzerinde çalışmasını rica etmiş. Bu arada herkes parçanın bir kısmıyla ilgili çalışmaya başlamış ve sürecin sonunda bir gün stüdyoda parçanın aslında hiç de fena olmadığına kanaat getirmişler.

Bu noktada önemli bir detay… Parçayı kurtaran asıl unsur grubun gitaristi Edge tarafından kullanılan ve ‘infinite guitar’ denen bir enstrümanmış. Bu gitar, Michael Brook isimli Kanadalı bir müzisyen tarafından yapılmış. Gitarın özelliği telleri titreten ve sese sonsuza kadar gidiyormuş izlenimi veren manyetik bir cihaz eklenmiş olması. Bu gitarın iki tanesinin performansının birlikte kaydedilmesiyle “With or without you” ortaya çıkmış.

Ve sözler…

U2’nun insanın birçok durumuna hitap eden çok güzel parçaları var. Akla kolay gelen genel konular ama içerikleri ağır. İş, aşk, öz farkındalık, mutluluk, depresyon… Genel kanı bu parçada ikilemle dolu bir aşk ilişkisi olduğu. Ya da en azından dinleyici böyle bir izlenime kapılıyor ve bu doğru da ama Bono bu parçada kendiyle olan ilişkisinden bahsettiği ikinci bir anlam olabileceğini belirtiyor.

O yüzden her zaman olduğu gibi ipucunu önce parçanın sahibinin sözlerinde arayalım…

Bono, albüm çıktığında 5 senedir Alison Stewart ile evliymiş. Müzik yolculuğu genelde aile yaşantısıyla ters düşmüş. Bu nedenle, parçanın sözlerini yazarken evli bir adam olmanın sorumluluğuyla bir müzisyen olmanın sorumluluğunu uyumlu hale getirmek için oldukça uğraş verdiğini söylüyor. Ona göre kendisi adeta iki kişi gibiymiş. Bir tarafta sorumluluk sahibi, koruyucu ve sadık, diğer tarafta ise sorumluluktan kaçan bir serseri. Bu iki uç noktanın kendisini yok edeceğini düşünmüş ama sonuçta onu kendisi yapan şeyin bu iki taraf arasındaki gerilim olduğunu anlamış.

Ama kendiyle ama hayat arkadaşıyla… Bono bu sözlerde bir türlü kaçamadığı eziyet dolu bir ilişkiden söz etmekte. Biz, bir kişi ya da içsel bocalama gibi bir şey fark etmez, Bono’nun bahsettiği her neyse ayrım yapmadan devam edelim.

Parçanın ismi İngilizce’deki “Can’t live with them, can’t live without them – Ne onlarla ne onlarsız,” deyişinin bir versiyonu olarak seçilmiş. Yani insanı bir taraftan hüsrana uğratan ama diğer taraftan vazgeçmenin zor olduğu kişi ya da şeyler için kullanılan bir tabir. Burada akla tercih ne olursa olsun kaybet-kaybet prensibine dayalı bir ilişki geliyor. Bunu da nakarattan anlıyoruz. Şöyle diyor:

…

Yani,

“Seninle ya da sensiz,
Seninle ya da sensiz,
Yaşayamam,
Seninle ya da sensiz.”

Denklem öyle bir kurulmuş ki hangi yolu seçse kaybedecek. Sanırım dinleyicinin sözlerde kendine özgü deneyimler bulduğu bölüm burası. Sonuçta birçok kişi hayatında ‘onunla da onsuz da olmuyor’ tarzı ilişkiler yaşıyor.

Devam edelim. Koşulların zorluğuna rağmen bekleme vurgusu, fırtınaları birlikte atlatmaya yapılan gönderme… Belli ki yaşanmışlıklara verilen değer ilişkiyi tüm handikaplara rağmen güçlü bir yere taşımış. Ayrıca;

“Beni ellerim bağlı, vücudum yara bere içinde,
Kazanacak ve kaybedecek hiçbir şeyim olmadan yakaladı,”

kısmında karşısındaki kişiye bir teslim oluş var sanki. Metaforlarla anlatılan bu bölümü, ‘Ona öyle bir noktada yakalandım ki, koşullar ne olursa olsun onsuz yaşayamam,’ demek istiyor gibi anlıyorum. Ancak, bir taraftan da moda tabirle toksik bir ilişki içinde olduğu için onunla da olmuyor.

“Gitmek mi zor kalmak mı,” açmazı gibi bir şey anlayacağınız.

Bono, parçada bol miktarda hasret olduğunu söylüyor. O parçadan, bir şeyleri hem kabul etmeye hem de arkanda bırakmaya hazır olduğu anları anlıyor ve bunu da hayatın kendisine benzetiyor. Bir şeyler gelir yoluna çıkar ama bir şeyleri feda etmeli ve arkanda bırakmalısındır. Burada “Her şeye sahip olmazsın,” mesajı var.

Bu parça Bono’yu evcimen bir hayatla sanatçı olmanın getirdiği özgür ruh arasında bırakan parça. Parçanın onu duygusal olarak zorladığını itiraf ediyor. Karşılaştığı çekici biriyle konuşmak dahi kendini suçlu hissetmesine yetiyormuş. Kendini her zaman 11 yaşında olduğu gibi görüyormuş ve parça işte bu yüzden ona dramatik gelmekteymiş.

Bono daha sonra bu parçanın başka kadınlarla konuşmaktan ileri gelen suçluluk duygusuyla ortaya çıktığını ve bunun da annesini çok küçük yaşta kaybetmiş olmasından kaynaklanıyor olabileceğini itiraf etmiş.

Bu arada, ona göre gruptaki herkes parçadaki “And you give yourself away – Ve sen kendini açık ediyorsun,” sözüne takılmış. O sene çok röportaj vermek istememiş. Çünkü verilen her röportajla hem aile hayatını hem de gruba ait mahrem bilgileri açtığını düşünmüş. Bu sözlerle devamlı spot ışıklarının altında olmanın nasıl hissettirdiğini belirtmiş.

Bazıları Bono’nun dinle ilgili tarafını dikkate alarak parçanın ana fikrini iyi-kötü ayrımına indirgiyor ve sözlerin Bono’nun iyi ve kötü tarafları arasındaki mücadeleye ilişkin olduğunu belirtiyor.

Yorumlar, tahminler, Bono’nun bizzat kendi söyledikleri ne olursa olsun “With or without you” çoktan bir kuşağın kült parçası oldu bile ve herkes sözlerden kendine göre bir pay çıkartıyor.

Muhtemelen grubun da istediği buydu zaten.

“With or without you”nun bir özelliği de U2’nun ABD’de tanınmasını sağlayan parça olması. O güne kadar çıkan dört albüm U2’yu İngiltere’de tanınır kılmış ama ABD piyasasında bu parçayla tanınır hale gelmişler.

Bir başka ilginç not, Harry Nilsson’un 1972 tarihli “Without You” adlı parçasıyla olan benzerlik. Nilsson “Eğer yaşamak sensizse, yaşayamam,” derken, U2 “Senle de sensiz de yaşayamam,” demekte.

Bono “Surrender” adlı kitabında, kalbinin en son kırıldığı zamanın 14 yaşında olduğunu ve “Without You”nun kendini kendine açıklayan şarkı olduğunu söylemiş.

Parçanın video klibinde kısaca görünen kadın aynı zamanda “Mysterious Ways” adlı şarkıda göbek dansı yapan Morleigh Steinberg adlı bir dansçıymış. 1992’deki turnede Edge ile arkadaş olmuşlar ve 2002’de evlenmişler.

“With Or Without You”, pek çok dizi ve filmde karşımıza çıkmış ama en ünlüleri Friends dizisi. Dizinin ikinci ve üçüncü sezonlarında iki bölümde çalınmış. Meraklıları için not… Bölümlerin adları “The One with the List” ve “The One Where Ross And Rachel Take A Break”miş.

Son bir not… Eleştirmenler, U2’nun daha sonra yaptığı ünlü parçalardan ‘One’, ‘Lemon’ ve ‘Miss Sarajevo’yu ‘With Or Without You’nun bir devamı olarak görüyorlar.

Sonuç olarak, “With or without you”ya bir aşk şarkısı olarak da bakabilirsiniz, daha genel yaklaşıp aynı anda her şeye sahip olamayacağımız için bir yerlerde tercih yapmak zorunda kalışımızın yüzümüze okunması gibi de görebilirsiniz.

Peki parça bana ne düşündürdü?

Ben parçanın kurduğu denklemin tersini düşündüm nedense.

Dost, sevgili ya da başka bir rol olsun. Bazen hayatınıza girmeyi kendi talep eden biri zamanla kendine hayatınızda öyle bir alan açar, öyle bir konuma gelir ki, onsuz bir hayat yaşamayı düşünmek dahi zor gelir. Sonra o kişinin yine kendi kararıyla kıra döke hayatınızdan çıktığını görür, ister istemez “Niye geldin, niye gidiyorsun,” diye sorarsınız. Sonra da sizi soktuğu labirentten çıkana kadar parçadaki denklemin aksine “Seninle ya da sensiz yaşayabilirim,” demenin yollarını ararsınız.

Haftaya yeni bir parçanın hikayesinde buluşmak dileğiyle hoşça kalın.