Sözdü, hikâyeydi, anlamdı derken ikinci sezonun son bölümüne geldik. Bugüne kadar parça seçerken genel kriterlerimden biri şarkı sözlerinin düşündürücü olmasıydı. Ancak, yaza girmek üzere olduğumuz şu günlerde sözleri sizi çok derinlere götürmese de melodisiyle herkese huzur veren güzel bir İspanyolca parçayla sezonu bitirelim dedim. Evet, harika bir Küba ezgisi “Chan Chan”ın hikâyesini öğrenmek isteyip, on dakikası bulunanlar için “Duydun mu” ikinci sezon final bölümü başlıyor.

“Chan Chan” Kübalı besteci/yorumcu Máximo Francisco Repilado Muñoz Telles’in 1984 yılında yaptığı bir şarkı. Ona kısaca Compay Segundo deniyor. Latinlerde isimler böyle. Kısası bile iki kelime olabiliyor. Parça 1984’ten ama Dünya’nın parçayla tanışması 1997 yılında Buena Vista Social Club projesi kapsamında gerçekleşmiş. Adı da Buena Vista Social Club olan albümün açılış parçası “Chan Chan”ın Dünya çapında tanınırlığa ulaşıp, grubun imza parçası olmasının o kadar yıl beklemesi işte bu yüzden.

2003 yılında 95 yaşında ölen Compay Segundo’nun sesi Buena Vista Social Club grubunun merkezindeydi. Dinleyenin unutamadığı bu ses, yarım yüzyıldan fazla bir süre Küba halk müziğinin en önde gelen seslerinden oldu. Şarkıları çift anlamlı ifadeler ve aşka yönelik muzip göndermelerle doluydu. Hayatında hep aşkın ve dansın önemini vurguladı.

Compay Segundo bir röportajda “Chan Chan” için şöyle diyor… “Dört nota ve dört akordan oluşan bir parça. Tamamını dört notayla söyleyebileceğiniz çok az parça var. Santa Clara-Las Villas bölgesine gittim ve oradaki herkes biliyor. Santiago de Cuba’ya da gittim ve oradaki herkes de biliyor. Bir okulun yanından geçiyorum ve bir çocuk beni görünce, ‘Bak, Compay Segundo,’ diyor ve parçanın nakaratını söylemeye başlıyor.”

“Chan Chan” ev inşa eden ve kum almak için sahile giden Chan Chan adında bir adam ve Juanica adında bir kadının kısacık hikâyesini anlatan İspanyolca sözlere sahip. Sözler doğrudan nakaratla başlıyor…

…

Yani;

Alto Cedro’dan Marcané’ye gidiyorum,
Cueto’ya varıyorum,
Sonra da Mayarí’ye doğru yola çıkıyorum.

Küba müziğinde ülkede bulunan yer adlarını belirtmek yaygın bir uygulamaymış. Bu şarkıda bahsi geçen dört yer, yani Alto Cedro, Marcane, Cueto ve Mayari, Küba’nın doğusundaki Holguin Eyaleti’nde birbirine yakın kasabalarmış.

Parçanın devamında üç paragrafta hikâye tamamlanıyor. Çiftimiz ateşli bir çift. Chan Chan kumu toplar ve ‘jibe’ye (kum için kullanılan elek) koyar. Juanica onu sallar ve bunu yaparken kendi de sallanır. Bu da Chan Chan’ı bir taraftan etkiler, diğer taraftan utandırır. Parça nakaratın defalarca tekrar edilmesiyle sona erer. Evet, doğru duydunuz, hepsi bu…

“Chan Chan”la ilgili notları aktaralım.

Parçaya konu olan hikâyenin kökeni Compay Segundo’nun on iki yaşındayken yaşadığı Siboney kasabasında öğrendiği bir çiftçi şarkısıymış.

Parçanın ortaya çıkışı ise ilginç. Compay Segundo’dan dinliyoruz… “Chan Chan’ı ben bestelemedim, rüyamda gördüm. Müzik rüyaları görüyorum. Bazen kafamda bir melodiyle uyanıyorum, enstrümanları çok net duyuyorum. Balkondan aşağı bakıyorum ve kimseyi görmüyorum, ama sanki sokakta çalınıyormuş gibi duyuyorum. Ne olduğunu bilmiyorum. Bir gün o dört hassas notayı duyarak uyandım, çocukluğumdan kalma bir çocuk masalından, ‘Juanica ve Chan Chan’dan esinlenerek onlara bir söz yazdım ve görüyorsunuz, şimdi her yerde söyleniyor.”

Biraz da Buena Vista Social Club’dan bahsedelim. Aslında bir proje. Projede bir Amerikalı gitaristin ve Kübalı müzisyenlerin bulunduğu yirmi kişilik bir grup var. ‘Buena vista’ İspanyolca’da ‘güzel manzara’ demek. Proje adını Küba’nın başkenti Havana’da 1930’larda açılan, 1940’larda çok popüler hale gelen bir müzik mekânından alıyor. 1950’lere gelindiğinde, canlı Afro-Küba müziği ve dansı için popüler bir merkez olmuş. Küba müziğinin altın çağının önde gelen müzisyenlerine ev sahipliği yapmış. Mekân, 1959’daki Küba Devrimi’nden sonra kapanmış.

Bundan yaklaşık kırk yıl sonra gitarist ve şarkıcı Compay Segundo, vokalist Ibrahim Ferrer, piyanist Rubén González ve baş vokalist Omara Portuondo gibi efsaneler ve daha fazlası bir araya gelince 1997’de Buena Vista Social Club albümü ve filmi ortaya çıktı ve o ruh yeniden canlandı.

Küba müzik tarihinde son derece etkili olmalarına rağmen bu isimlerin çoğu 90’lardaki bu projeyle yeniden dünya çapında dikkat çekene kadar neredeyse unutulmuştu. İkinci şans öyküleri gerçekten etkileyici. Albümün başarısının ardından, 40’lı ve 50’li yılların müzisyenleri, yeteneklerini göstermeye devam edebildikleri için Küba’da “Los Superabuelos” (Süper Büyükbabalar) olarak tanınmışlar.

Albüm, Buena Vista Social Club’a atfedilen tek standart stüdyo albümü. 1998 yılında Grammy Ödülü kazandı ve bu yıl itibarıyla 8 milyonun üzerinde kopya sattı.

Bütün bir sezon genellikle ağır konuların işlendiği 39 parçanın ardından şöyle içimizi hafifletecek hoş bir parçayla sezona veda edelim dedik. “Chan Chan”, yöresel bir halk hikâyesinin muhtemelen bir kısmının konu alındığı çok güzel ve akılda kalıcı bir parça. İspanyolca’nın müzikle olan birlikteliğinin bambaşka bir sinerjisi olduğuna inandığım için bu programda olmasına ayrıca can attığım bir parça. Sözlerin ve konunun sadeliği bana Latin Amerika’da yoğun olarak hissedilen hayatın tadını çıkarma hevesini çağrıştırdı.

Dünya’da, insanlığın ağır gündeminden biraz olsun kaçarak yaşadığı günlerin tadını çıkarma çabasıyla dikkat çeken bir bölge varsa herhalde Latin Amerika’dır diye düşünüyorum.

Böylece bu bölümün ve sezonun sonuna geldik.

“Duydun mu” iki sezondur toplam 62 bölümde 67 parçanın sözlerinin arkasındaki hikâyeyi inceledi ve derlediği bilgileri dili döndüğünce aktarmaya çalıştı.

Tabi ki doğru. Hep birlikte bu kadar parçayı masaya yatırdık. Zaman nasıl geçiyor değil mi? Müzik gibi, insanları alt kümelere ayırmadan kucaklayan çok az şey var. Bazen ciltler boyu yazılsa aktarılamayacak duygu veya fikirler 4-5 dakikalık bir parçayla dinleyenin iliklerine kadar işlenebiliyor. Bu yüzden hangi dilde yazılmış olursa olsun bir mesaj taşıyan, aktaracak bir duygusu olan sözlere sahip her parçanın hikâyesi öğrenilmeye değerdir diye düşünüyorum.

Ve herkese harika bir yaz diliyorum.

Üçüncü sezonda yeni parçalar ve anlamlarla buluşmak dileğiyle…

Hoşça kalın sevgili “Duydun mu” takipçileri.