Evet, cemrelerin arka arkaya düştüğü ve günlerin uzadığı şu ilkbahar günlerine gitmedi belki ama bugünkü parçamız hüzünlü olduğu kadar da anlam yüklü. Amerikalı grup REM’in 1992 yılında çıkan “Automatic for the people” albümünün hüzünlü parçası “Everybody hurts” hangi derde derman olsun diye yazıldı? Kimseye bir faydası oldu mu? Herkesin canını acıtan nedir veya canımızın acımasından kaçış yok mudur? Anlayacağınız, bu hafta da size anlatmak istediklerim var.

O halde bilmeyenler ve merak edenler için “Duydun mu” başlıyor.

“Automatic for the people” grubun en başarılı albümlerinden. Albümün adı, grubun çıkış Eyaleti olan Georgia’daki bir lokantadan ilham alınarak belirlenmiş. Burada yemek siparişi verdiğinizde “otomatik” diyerek cevap veriliyormuş. “Lezzetli Ve Kaliteli Yemekler – Halk İçin Otomatik” yazan bir tabelaları varmış.

Parça grubun davulcusu Bill Berry tarafından yazılmış. Ancak parçada kendisi çalmak yerine 20 dolara satın aldığı bir davul makinesi kullanmış. Parçanın yaylı çalgılar bölümünü ise Led Zeppelin’in baş gitaristi Paul Jones düzenlemiş ve kayıt sırasında Atlanta Senfoni Orkestrası’nı yine Paul Jones yönetmiş.

Peki, parça neyle ilgili? Haydi uzatmadan sözlere geçelim.

“Everybody hurts” genel olarak duygusal anlamda kendini kaybolmuş hisseden, bir yardım eline ihtiyaç duyan herkese sesleniyor. Yani sözler herkesin kendini özdeşleştirebileceği gibi yazılmış. Özelde ise intihar karşıtı bir parçayla karşı karşıyayız. Mesajını özellikle gençlere verdiği belirtilen bir parça. Düşük tempolu, sakin, huzurlu bir enstrümantal girişin ardından gelen başlangıç şöyle…

Gün sana uzun geldiğinde,
Ve gece, gece sadece sana aitken,
Hayatın sana ağır geldiğine emin olduğunda,
Yine de dayan.

Yorumculara göre girişte bahsedilen bu durum varoluşsal acı. Yani hayatın belirsiz, tahmin edilemez ve çoğu zaman kontrolümüz dışında olduğu gerçeğinin farkına varmaktan kaynaklanan derin ve kalıcı bir rahatsızlık duygusu. Dile getirilmesi zor olabilen bu duygu, genellikle bir boşluk veya anlamsızlık hissi olarak tanımlanıyor. Birçok insan için varoluşsal acı önemli sıkıntı kaynağı olabiliyor ve umutsuzluğa, depresyona yol açabiliyor.

Nakaratı bulunmayan parçanın bu noktasında destek niteliğindeki sözler devreye giriyor. Şöyle…

…

Yani;

Kendini bırakma,
Çünkü herkes ağlar,
Bazen herkes acı çeker.

diyor ve devamında da ekliyor: “Bazen her şey ters gider, Şimdi birlikte şarkı söyleme zamanı.”

Uzmanlara göre insan sürekli anlam arayışında olan bir varlık. Ancak, tüm çabalarımıza rağmen hayat çoğu zaman tahmin edilemez, anlamlandırılamaz trajedi, kayıp ve acılarla dolu olabiliyor. “Everybody hurts” işte bu gerçeğin altını çizerek kimsenin hayatın zorluklarından muaf olmadığını hatırlatıyor.

Parçanın, bana göre dinleyiciyi en sıkı şekilde ele geçiren kısmında yaylılar devreye giriyor ve sözlerdeki destek unsuru artıyor. Şöyle diyor:

Çünkü herkes acı çekiyor,
Dostlarınla teselli bul,
Herkes acı çekiyor.

Pes etme, hayır,
Sakın vazgeçme,
Eğer kendini yalnız hissediyorsan,
Hayır, hayır, hayır, yalnız değilsin.

Devamında aynı sözler tekrar ediliyor ve parça tamamlanıyor. Buradaki “yalnız değilsin” mesajı sözlerin ana fikri. “Kimse acıdan muaf değil, yalnız değilsin, dayan!”

Parçayla ilgili notlara geçelim.

“Everybody hurts”ün video klibi 1990’ların en akılda kalmış kliplerinden bir tanesi. Federico Fellini’nin 1963 yapımı “Sekiz buçuk” filminin giriş sahnesinden esinlenerek hazırlanan klip, parçanın mesajının izleyene ulaştırılmasında hayli etkili olmuş. Klipten önce filmin girişine bir bakmanızı tavsiye ederim.

Teksas St. Antonio’da bir otoyolda çekilen klipte grup üyeleri sıkışmış trafikte bir araçtadır. O sırada diğer arabalardaki herkesin kafasından geçen düşünceler, sorunlar alt yazı şeklinde verilir. Üst geçitte bir adam aşağıya doğru kitap sayfaları atar. O sırada alt yazılarda İncil’den cümleler belirir. Direksiyondaki Michael Stipe yaylıların devreye girdiği bölümde arabadan iner ve yürüyerek ilerlemeye başlar. Parçanın “dayan” mesajı verilen final bölümünde ise duygusal birlik vurgusu dikkat çeker. Herkes arabasından iner, ona katılır.

Grup üyeleri parçayla ilgili olumlu düşüncelere sahip. Vokalist Michael Stipe “Bu şarkı anında bizden başka herkese ait oldu ve bu benim için gerçekten çok şey ifade ediyor,” demiş. Ayrıca, parçanın bazı hayatları kurtardığını, bunun kendisinin Oscar’ı, raftaki altını olduğunu belirtmiş. Gitarist Peter Buck ise “Şarkı sözlerinin bu kadar alışılmadık derecede sade olmasının nedeni, gençlere yönelik olması,” diyor.

Notlara devam…

“Everybody hurts”ün çok sayıda cover’ı yapılmış. En göze çarpan isimler Pink, Joe Cocker, The Corrs ve Bonnie Tyler. 2010’da Haiti’de yaşanan deprem felaketi sonrası düzenlenen yardım organizasyonu “Helping Haiti” için parçanın bir versiyonu hazırlanmış. Birbirinden ünlü isimlerin yer aldığı organizasyonda kullanılan bu versiyonun telif hakkı gelirleri REM tarafından hayır kurumlarına bağışlanmış.

Parça, 1992 yapımı “Buffy, the Vampire Slayer” filminde, “The Big Bang Theory”, “The Office” ve “The Simpsons” dizilerinde kullanılmış. Bazılarında komedi unsuru olarak kullanılması eleştiri almış.

Notlar, notlar, notlar…

2019’da Amerikan Başkanı Donald Trump bir konuşması sırasında Demokrat rakiplerinin moral bozukluğunu gösteren bir videoda parçayı kullanmış. Trump’ın muhaliflerinden olan REM grubu bu duruma tepki göstermiş ve hatta Kongre’ye ve medyaya “Bu sahtekârı görmezden gelin,” çağrısında bulunan bir tweet göndermiş.

İlginç bir not… Amerika’da ergen intihar oranının trajik şekilde yüksek olduğu Nevada Eyaleti’nin yasama organı REM’i ergen intiharlarının önlenmesini desteklediği için övmüş. Ayrıca parça, İngiltere’de intiharı düşünen gençleri yardım istemeye teşvik etmek amacıyla kurulan bir yardım kuruluşunun reklamında kullanılmış.

Son bir not… “Everybody hurts”, İngiltere’de üyelerine telif hakkı sağlayan PRS For Music isimli kuruluş tarafından yapılan, yetişkin bir erkeği ağlatma olasılığı en yüksek şarkılar anketinde birinci sırada yer almış. Listenin ikinci sırasında Eric Clapton’ın “Tears In Heaven” şarkısı, üçüncü sırada ise Leonard Cohen’in “Hallelujah” şarkısı varmış.

Bugün hüzünlüydük ama tüm sorunlara rağmen yaşamı onaylayan, insanlara yalnız olmadıkları mesajını veren pozitif bir hüzünden bahsediyoruz. “Everybody hurts”, kesinlikle bir kendine acıma, hor görme ya da depresyon parçası değil. Tersine, bir umut parçası. Çünkü sorunların sadece size mahsus olmadığını, herkesin kendine göre bir yükü sırtlanmış yürümekte olduğunu hatırlatıyor.

Gerçekten de bazen çaresiz, yılmış hissedebiliyoruz. Küçük ya da büyük fark etmez, sorunlar olduğundan daha başa çıkılmaz gibi görünebiliyor veya üst üste gelebiliyor. Çıkışı görmenin zorlaştığı o anlarda nefes alabileceğimiz küçük kaçış alanlarına ya da bize iyi gelen insanlara sahipsek bundan iyisi Şam’da kayısı diyelim ve bu hafta da “Duydun mu”yu bitirelim.